Urug‘siz tarvuzlar zamonaviy seleksiya yutuqlari asosida olinadigan, yuqori talabga ega qishloq xo‘jaligi mahsulotlaridan biridir. Ushbu turdagi tarvuzlarning asosiy xususiyati – ularning urug‘ hosil qilmasligidir.
Genetik asos: Urug‘siz tarvuzlar diploid (2n) va tetraploid (4n) o‘simliklarni chatishtirish orqali olinadi. Natijada hosil bo‘lgan o‘simlik triploid (3n) bo‘lib, xromosomalar sonining nomutanosibligi sababli urug‘ hosil qila olmaydi. Shu bois mevada faqat rivojlanmagan, yumshoq urug‘ qoldiqlari kuzatiladi.
Changlanish talabi: Triploid o‘simliklar steril bo‘lgani sababli o‘zidan chang bera olmaydi. Biroq, meva hosil bo‘lishi uchun tashqi changlanish zarur. Shu maqsadda dalada urug‘li tarvuz navlari changlatuvchi sifatida ekiladi.
Amaliyotda quyidagi sxemalar keng qo‘llaniladi:
3 qator urug‘siz tarvuz + 1 qator urug‘li;
har 3 ta urug‘siz o‘simlikka 1 ta urug‘li.
🇺🇿Changlatuvchi urug‘li navlar odatda urug‘siz tarvuzlarga nisbatan 7 kun kechikib ekiladi. Ularning gullash davrini uzaytirish uchun bosqichma-bosqich ekish usuli ham qo‘llaniladi.
Changlatuvchilar roli: Changlanish jarayonida asalarilar muhim rol o‘ynaydi. Ular changni urug‘li o‘simliklardan urug‘siz tarvuz gullariga ko‘chirish orqali meva hosil bo‘lishini ta’minlaydi. Amaliy kuzatuvlarga ko‘ra, asalari faoliyati hosildorlikni sezilarli darajada oshiradi.
Urug‘siz tarvuz yetishtirish genetik seleksiya, to‘g‘ri ekish sxemasi va samarali changlanish jarayoniga asoslangan murakkab agrotexnologik tizimdir. Ushbu texnologiyaning to‘g‘ri qo‘llanilishi yuqori sifatli va bozorbop mahsulot olish imkonini beradi.


